‘Mental load’: onderschatte factor bij financiële beslissingen?
Draai het of keer het hoe u wilt, maar geldzaken komen met een 'mental load'. Die mentale belasting, die bij elke financiële keuze komt kijken, is niet te onderschatten. Wij spraken met Brecht Coene – gewezen bankmedewerker, tot voor kort een drijvende kracht achter Spaargids.be en intussen oprichter van Yousave.be – over die mental load: "Je wordt vandaag voortdurend getriggerd op manieren die vroeger niet bestonden."
Dag Brecht. Eerst en vooral: wat is die mental load precies?
Brecht: "Mental load is kortweg de mentale energie die je nodig hebt om een financiële beslissing te nemen. Hoeveel inspanning kost het je om een financieel product te begrijpen, te kaderen en te vergelijken? Hoeveel werk vraagt het om het achteraf te beheren? Geldzaken zijn op papier puur rationeel, maar er komt altijd een mentale drempel bij kijken, een cognitieve inspanning waar je niet omheen kunt.
Hoe gevoelig iemand is voor die mental load, is heel persoonlijk. Het hangt af van je (financiële) kennis, je persoonlijke limieten, hoe je met keuzestress omgaat, enz. Sommigen vinden het leuk alles uit te pluizen, anderen blokkeren erop, en nog anderen laten zich door hun omgeving leiden. Als de mentale belasting te hoog wordt, zie je verschillende dingen gebeuren: mensen nemen geen beslissing, een slechte beslissing, of ze stellen hun beslissing uit. Waardoor ze uiteindelijk ook niets doen."
Is die mentale belasting vandaag groter dan vroeger?
Brecht: “Ja. Mental load hangt samen met keuzestress en de complexiteit van financiële zaken. Wat moet ik met mijn geld doen, welk product moet ik kiezen … Alleen al een overzicht krijgen op het enorme aanbod aan financiële producten vraagt heel wat denkwerk. Veel meer dan pakweg tien jaar geleden.
Ook de digitalisering speelt een grote rol. Je wordt vandaag voortdurend getriggerd op manieren die vroeger niet bestonden. Je wordt overspoeld door een continue stroom van financieel nieuws, je moet rekening houden met de gebruikerservaring van apps, je krijgt dashboards allerhande voorgeschoteld, enz. Dat vergroot de mentale belasting alleen maar.
Daarnaast is er natuurlijk de geopolitieke situatie en de economische onzekerheid. Hoewel ik dat niet tot de kern van mental load reken – het financiële denkwerk, zeg maar – speelt het indirect wel mee. Het is een extra laag die mensen ervan kan weerhouden om knopen door te hakken. Ze vinden het nu bijvoorbeeld geen goed moment om een beslissing te nemen.”
Verschilt de mental load naargelang de leeftijd?
Brecht: “Dat zou je denken, maar opvallend genoeg is dat niet zo. Jong of oud, iedereen voelt die mental load. Ze is gewoon anders van aard. De bepalende factoren zijn eerder de omvang van je vermogen en de verantwoordelijkheden die je hebt. Voor 18- tot 30-jarigen draait het bijvoorbeeld om de juiste info vinden. Vanaf je dertigste – een levensfase waarin veel samenkomt – ligt de uitdaging in tijd vrijmaken om je in geldzaken te verdiepen. Bij 55-plussers vormt het digitale dan weer de grootste belasting.”
In hoeverre speelt financiële kennis een rol?
Brecht: "Je zou kunnen stellen dat meer kennis tot minder mentale belasting leidt, maar dat effect mag je niet overschatten. Het is niet omdat je goed geïnformeerd bent, dat je denkwerk verdwijnt. Je moet je kennis voortdurend bijwerken. Analisten in een bank hebben zoveel kennis, zoveel info ter beschikking en zitten er soms ook naast. Een kennisniveau dat tot 0% mentale belasting en 100% zorgeloosheid leidt, dat bestaat niet. Die rust en zorgeloosheid vindt de Belg eerder in z’n spaarrekening.
Kijk, de retoriek bij banken is 'savings to investment': klanten zoveel mogelijk overtuigen om op beleggingsproducten over te stappen. Ja, dat levert doorgaans meer rendement op, maar banken verdienen er vooral meer aan dan aan spaar- en termijnrekeningen. Maar de stap van 'ik spaar’ naar 'ik beleg’ is groot in België – zeker in Vlaanderen. Ook al gaat het maar om een (klein) deel van de portefeuille en beseffen de meesten dat ze meer rendement kunnen halen op de beurs, ze kiezen voor wat ze kennen. De zekerheid en het kleine fiscale voordeel van de spaarrekening volstaan. Driehonderd miljard euro op alle Belgische spaarboekjes samen, dat zegt genoeg." »
Welke mentale valkuilen zie je het vaakst bij spaarders en beleggers?
Brecht: "Bij sparen zie ik niet meteen grote valkuilen, ze gelden eerder bij beleggen. Een klassieker is kuddegedrag: de buurman zegt dat je moet beleggen, dus je doet het. Een collega tipt een aandeel en je laat je beïnvloeden. Voor je het weet, neem je beslissingen op basis van verkeerde redenen. Of je wordt overmoedig, en schat de risico's verkeerd in.
Dan is er nog het gebrek aan een langetermijnvisie. Vooral jongeren denken sneller rijk te kunnen worden dan wat realistisch is. Social media en bewegingen als FIRE (Financial Independence, Retire Early) spelen mee in dat kortetermijndenken. Als laatste valkuil denk ik nog aan onvoldoende spreiding. Of het nu gaat om de verdeling ‘sparen-beleggen’ of de beleggingsportefeuille zelf, het is belangrijk om goed te diversifiëren.”
Tot slot: wat kunnen mensen doen om meer rust te krijgen bij financiële keuzes?
Brecht: “Financieel onderlegd of niet, emotioneel of niet: de mental load is er voor iedereen. Om de mentale belasting van jouw financiële beslissingen te beperken, heb ik drie gouden regels.”
Steek je geld niet in producten die je niet snapt
"Staar je niet blind op rendement. Beleg alleen in producten die je begrijpt en waar je je comfortabel bij voelt. Neem de tijd om je erin te verdiepen. De regelgeving is de voorbije jaren gelukkig strenger geworden en de meest complexe producten zijn intussen verdwenen uit het aanbod voor particulieren. Op sommige beleggingsplatformen moet je zelfs een mini-examen afleggen voor bepaalde producten. Een goede zaak, want het dwingt je om bewust te kiezen."- Houd op elk moment een comfortabele spaarbuffer aan
"Maak een duidelijk onderscheid tussen geld dat je een tijdje kan missen en geld dat je nodig hebt. Steek niet alles in langetermijnproducten of niet-liquide middelen. Zorg dat je voldoende geld hebt dat op elk moment toegankelijk is, voor je dagelijkse uitgaven, maar ook voor onverwachte kosten. Je wil niet gedwongen worden om beleggingen op een slecht moment te moeten verkopen.” »
- Zorg voor voldoende spreiding en heb een plan klaar
"Spreid niet alleen tussen zekerheid en rendement, maar ook binnen je beleggingen. Een wereldwijd indexfonds houdt minder risico in dan er één aandeel uit te pikken. En heb op voorhand een plan klaar. ‘Wat doe ik als de markten corrigeren? Koop ik dan voorzichtig bij?’ Als dat je plan is, houd je daar dan aan. Zo bewaar je de kalmte in plaats van emotioneel en impulsief te reageren."
Spaar op maat met Santander Consumer Bank
Of u nu op korte of op lange termijn wilt sparen, al een groot startbedrag hebt of van nul start … Santander Consumer Bank heeft een geschikte spaaroplossing voor iedereen.